GIA ĐÌNH CÓ NGƯỜI MẮC UNG THƯ SỚM: KHÁM ĐỊNH KỲ NÊN THAY ĐỔI THẾ NÀO?

Khi trong gia đình có người mắc ung thư ở tuổi còn trẻ, nhiều người bắt đầu lo lắng rằng mình cũng sẽ có nguy cơ tương tự. Đây là tâm lý dễ hiểu, nhưng tiền sử gia đình có người mắc ung thư sớm không đồng nghĩa chắc chắn bạn sẽ mắc bệnh. Với người có tiền sử gia đình đặc biệt, khám sức khỏe định kỳ không nên chỉ dừng ở một gói tổng quát giống mọi người, mà cần được cá thể hóa hơn về thời điểm, danh mục và tần suất theo dõi.

Thế nào được xem là tiền sử gia đình đáng chú ý?

Không phải cứ có một người thân từng mắc ung thư thì nguy cơ của bạn đều tăng mạnh.

Bác sĩ thường chú ý hơn khi có những yếu tố như:

• Cha, mẹ, anh chị em ruột hoặc con mắc ung thư.
• Người thân phát hiện bệnh ở tuổi còn trẻ.
• Có nhiều người trong cùng một bên gia đình mắc cùng loại ung thư.
• Trong gia đình xuất hiện nhiều loại ung thư có liên quan đến một hội chứng di truyền.
• Một người mắc nhiều hơn một loại ung thư nguyên phát.
• Có nam giới mắc ung thư vú.
• Gia đình có tiền sử ung thư đại trực tràng, nội mạc tử cung, buồng trứng, tuyến tụy hoặc tuyến tiền liệt ở tuổi sớm.

Những thông tin này giúp bác sĩ xác định liệu nguy cơ của bạn chỉ tăng nhẹ hay cần được đánh giá chuyên sâu hơn.

Khám định kỳ có cần bắt đầu sớm hơn không?

Với một số loại ung thư, người có nguy cơ gia đình cao có thể được khuyến nghị bắt đầu tầm soát sớm hơn so với dân số chung.

Ví dụ, trong ung thư đại trực tràng, nếu có người thân bậc một mắc bệnh ở tuổi trẻ, bác sĩ có thể cân nhắc nội soi sớm hơn và lặp lại với khoảng cách ngắn hơn tùy trường hợp.

Tương tự, phụ nữ có nguy cơ cao ung thư vú do tiền sử gia đình hoặc yếu tố di truyền có thể cần chương trình theo dõi riêng, thay vì chỉ thực hiện lịch tầm soát thông thường theo tuổi.

Tuy nhiên, không có một công thức kiểu “người thân mắc lúc 45 tuổi thì mình phải tầm soát từ 35 tuổi” áp dụng cho tất cả các loại ung thư.

Mỗi bệnh có hướng dẫn và tiêu chí nguy cơ khác nhau.

Có nên làm xét nghiệm dấu ấn ung thư định kỳ?

Không nên xem các xét nghiệm dấu ấn ung thư như AFP, CEA, CA 19-9, CA 125… là một “bộ xét nghiệm tầm soát ung thư toàn thân”.

Nhiều dấu ấn ung thư có thể tăng trong bệnh lành tính, trong khi một số người mắc ung thư lại không tăng chỉ số.

Vì vậy, nếu không có chỉ định phù hợp, việc xét nghiệm hàng loạt có thể dẫn đến kết quả bất thường khó diễn giải, gây lo lắng và kéo theo nhiều kiểm tra không cần thiết.

Tầm soát ung thư hiệu quả thường dựa vào đúng phương pháp cho đúng loại ung thư và đúng nhóm nguy cơ, thay vì làm càng nhiều xét nghiệm càng tốt.

Có cần xét nghiệm gen không?

Không phải tất cả người có người thân mắc ung thư đều cần xét nghiệm di truyền.

Tuy nhiên, bác sĩ có thể cân nhắc tư vấn di truyền nếu gia đình có những đặc điểm gợi ý hội chứng ung thư di truyền, chẳng hạn nhiều người mắc bệnh, mắc ở tuổi rất trẻ hoặc có mô hình ung thư đặc biệt trong nhiều thế hệ.

Các hội chứng thường được nhắc đến gồm một số đột biến liên quan BRCA1, BRCA2 trong ung thư vú – buồng trứng hoặc hội chứng Lynch liên quan đến ung thư đại trực tràng và một số ung thư khác.

Tốt nhất, quyết định xét nghiệm gen nên được thực hiện sau khi có tư vấn di truyền, bởi kết quả không chỉ ảnh hưởng đến người xét nghiệm mà đôi khi còn có ý nghĩa đối với nhiều thành viên trong gia đình.

Khám sức khỏe tổng quát vẫn rất quan trọng

Có tiền sử gia đình ung thư không có nghĩa mọi lần khám chỉ cần tập trung vào ung thư.

Những bệnh phổ biến như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh gan, thận và tim mạch vẫn cần được theo dõi.

Một chương trình khám phù hợp có thể gồm:

• Đo huyết áp, cân nặng, BMI và vòng eo.
• Công thức máu.
• Đường huyết.
• Mỡ máu.
• Chức năng gan, thận.
• Các kiểm tra theo giới tính và độ tuổi.
• Tầm soát ung thư phù hợp với nguy cơ cá nhân.

Điều quan trọng là bác sĩ cần biết rõ tiền sử gia đình ngay từ đầu để điều chỉnh kế hoạch khám.

Biết gia đình có người mắc ung thư sớm không phải để sống trong lo lắng. Ngược lại, đó là thông tin giúp bạn chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch sức khỏe của riêng mình.

Tại Phòng khám Đa khoa Thuận Kiều, người có tiền sử gia đình mắc ung thư có thể được bác sĩ tư vấn đánh giá yếu tố nguy cơ, lựa chọn danh mục khám và hướng tầm soát phù hợp với tuổi, giới tính và tiền sử cá nhân. Điều quan trọng nhất không phải là xét nghiệm thật nhiều, mà là xác định đúng mình thuộc nhóm nguy cơ nào và cần theo dõi điều gì sớm hơn.