XÉT NGHIỆM CÀNG NHIỀU CÓ ĐỒNG NGHĨA KHÁM SỨC KHỎE CÀNG TỐT?

Khi đi khám sức khỏe, nhiều người có xu hướng chọn gói có càng nhiều xét nghiệm càng yên tâm. Danh mục càng dài, số chỉ số càng nhiều thì càng có cảm giác việc kiểm tra đã “toàn diện”. Nhưng trong y khoa, xét nghiệm nhiều không đồng nghĩa khám sức khỏe tốt hơn. Giá trị của một chương trình khám nằm ở việc lựa chọn đúng nội dung theo tuổi, giới tính, tiền sử, nghề nghiệp, lối sống và nguy cơ cá nhân.

Vì sao làm quá nhiều xét nghiệm chưa chắc có lợi?

Mỗi xét nghiệm đều có mục đích cụ thể.

Nếu thực hiện ở người có nguy cơ phù hợp, xét nghiệm có thể giúp phát hiện sớm bất thường. Nhưng khi làm dàn trải ở người nguy cơ thấp, khả năng xuất hiện các kết quả lệch nhẹ hoặc dương tính giả cũng tăng lên.

Một chỉ số nằm ngoài khoảng tham chiếu chưa chắc đồng nghĩa có bệnh. Kết quả có thể bị ảnh hưởng bởi thời điểm lấy mẫu, ăn uống, vận động, thiếu ngủ, stress hoặc thuốc đang sử dụng.

Nếu không được diễn giải đúng, những bất thường nhỏ có thể khiến người khám lo lắng và tiếp tục thực hiện thêm các kiểm tra không cần thiết.

Danh mục khám cần phù hợp từng người

Người 25 tuổi khỏe mạnh sẽ không nhất thiết cần cùng danh mục với người 50 tuổi có tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch.

Tương tự, nhân viên văn phòng có nguy cơ khác với người làm việc trong môi trường bụi, tiếng ồn hoặc hóa chất.

Một số nội dung cơ bản có thể được cân nhắc gồm:

• Huyết áp.
• Cân nặng, BMI, vòng eo.
• Đường huyết.
• Mỡ máu.
• Công thức máu.
• Chức năng gan, thận.
• Một số xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh theo tuổi và nguy cơ.

Các danh mục chuyên sâu chỉ nên bổ sung khi có chỉ định phù hợp.

Có nên làm hàng loạt dấu ấn ung thư?

Không nên mặc định các dấu ấn như CEA, CA 19-9, CA 125, AFP… là một “bộ xét nghiệm tầm soát ung thư toàn thân”.

Một số chỉ số có thể tăng trong bệnh lành tính, trong khi người mắc ung thư vẫn có thể có kết quả chưa tăng.

Tầm soát hiệu quả cần dựa trên đúng phương pháp, đúng loại ung thư và đúng nhóm nguy cơ, thay vì làm càng nhiều dấu ấn càng tốt.

Chẩn đoán hình ảnh cũng cần có lý do

Siêu âm, X-quang hay CT đều có vai trò riêng.

Không phải kiểm tra càng nhiều kỹ thuật hình ảnh thì khả năng phát hiện bệnh càng cao. Một số phương pháp có giới hạn riêng, trong khi X-quang và CT còn liên quan đến phơi nhiễm bức xạ.

Vì vậy, chỉ định hình ảnh nên dựa trên triệu chứng, tuổi, bệnh nền và yếu tố nguy cơ.

Thế nào là một chương trình khám sức khỏe tốt?

Một chương trình hợp lý cần giúp trả lời:

• Người khám có yếu tố nguy cơ nào?
• Vấn đề nào cần được ưu tiên kiểm tra?
• Kết quả nào cần theo dõi theo thời gian?
• Khi nào cần mở rộng sang kiểm tra chuyên sâu?

Đặc biệt, phần tư vấn sau khám rất quan trọng.

Một bảng kết quả dài nhưng không được giải thích rõ vẫn có giá trị hạn chế. Người khám cần biết chỉ số nào bình thường, chỉ số nào cần thay đổi lối sống và chỉ số nào cần tái khám.

Khi nào nên mở rộng xét nghiệm?

Bác sĩ có thể cân nhắc bổ sung khi người khám:

• Có triệu chứng kéo dài.
• Có bệnh nền.
• Có tiền sử gia đình mắc bệnh sớm.
• Có bất thường ở lần khám trước.
• Hút thuốc hoặc uống nhiều rượu bia.
• Làm việc trong môi trường có yếu tố nguy cơ.
• Đang sử dụng thuốc cần theo dõi.

Khi đó, xét nghiệm chuyên sâu có mục tiêu rõ ràng và giá trị hơn.

Khám đúng quan trọng hơn khám nhiều

Một kết quả nằm trong khoảng tham chiếu cũng không có nghĩa toàn bộ sức khỏe đều hoàn toàn bình thường. Ngược lại, một chỉ số hơi lệch cũng chưa thể tự động được xem là bệnh.

Khám sức khỏe cần đặt kết quả xét nghiệm trong bối cảnh của từng người.

Tại Phòng khám Đa khoa Thuận Kiều, người dân có thể được bác sĩ tư vấn lựa chọn danh mục khám dựa trên tuổi, tiền sử, nghề nghiệp, lối sống và tình trạng sức khỏe thực tế.