SAU ĐIỀU TRỊ THIẾU MÁU, KHI NÀO NÊN XÉT NGHIỆM LẠI?

Sau khi được chẩn đoán thiếu máu và bắt đầu điều trị, nhiều người thường chỉ quan tâm một câu hỏi: “Bao lâu thì xét nghiệm lại?” Thực tế, không có một mốc duy nhất áp dụng cho tất cả trường hợp. Thời điểm kiểm tra lại phụ thuộc vào nguyên nhân thiếu máu, mức độ thiếu máu ban đầu, phương pháp điều trị và tốc độ đáp ứng của cơ thể.

Điều quan trọng là không nên đợi đến khi “cảm thấy khỏe hơn” mới kiểm tra, cũng không nên tự xét nghiệm quá sớm rồi kết luận thuốc không hiệu quả.

Vì sao cần xét nghiệm lại sau điều trị thiếu máu?

Xét nghiệm lại giúp bác sĩ trả lời ba vấn đề quan trọng:

• Hemoglobin có đang cải thiện hay không.
• Cơ thể có đáp ứng đúng với điều trị hay không.
• Nguyên nhân gây thiếu máu đã được xử lý hay mới chỉ cải thiện tạm thời.

Ví dụ, người thiếu máu thiếu sắt do mất máu kéo dài có thể tăng hemoglobin sau khi bổ sung sắt, nhưng nếu nguyên nhân mất máu vẫn còn thì thiếu máu có thể tái phát.

Vì vậy, mục tiêu điều trị không chỉ là đưa chỉ số máu về bình thường mà còn phải tìm và kiểm soát nguyên nhân phía sau.

Thiếu máu thiếu sắt thường bao lâu nên kiểm tra lại?

Với thiếu máu thiếu sắt, bác sĩ thường cần đánh giá đáp ứng sau một khoảng thời gian điều trị đủ dài để cơ thể tạo hồng cầu mới.

Tùy mức độ và tình trạng lâm sàng, có thể kiểm tra lại công thức máu sau vài tuần điều trị.

Nếu điều trị hiệu quả, hemoglobin thường có xu hướng tăng dần. Tuy nhiên, chỉ số này trở về bình thường chưa có nghĩa kho dự trữ sắt đã được phục hồi hoàn toàn.

Do đó, bác sĩ có thể tiếp tục theo dõi thêm:

• Ferritin.
• Sắt huyết thanh.
• Độ bão hòa transferrin.
• Các chỉ số hồng cầu.

Trong nhiều trường hợp, việc bổ sung sắt vẫn cần tiếp tục thêm một thời gian sau khi hemoglobin đã cải thiện để bù lại lượng sắt dự trữ.

Không nên chỉ nhìn vào hemoglobin

Hemoglobin là chỉ số quan trọng nhưng chưa đủ.

Một người có thể hết thiếu máu trên công thức máu nhưng ferritin vẫn còn thấp, nghĩa là dự trữ sắt chưa phục hồi đầy đủ.

Ngược lại, ferritin cũng có thể tăng trong tình trạng viêm và không phải lúc nào phản ánh hoàn toàn chính xác lượng sắt dự trữ nếu đứng riêng lẻ.

Vì vậy, kết quả cần được bác sĩ đọc kết hợp với:

• MCV, MCH.
• Ferritin.
• Sắt huyết thanh.
• Transferrin hoặc độ bão hòa transferrin.
• Tình trạng viêm nếu có.

Khi nào cần xét nghiệm sớm hơn dự kiến?

Không nên chờ đến lịch hẹn nếu xuất hiện:

• Mệt tăng dần.
• Khó thở.
• Tim đập nhanh kéo dài.
• Chóng mặt nhiều hoặc ngất.
• Da niêm nhợt rõ hơn.
• Đau ngực.
• Phân đen hoặc có máu.
• Rong kinh nhiều.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.

Những dấu hiệu này có thể cho thấy thiếu máu vẫn đang tiến triển hoặc nguyên nhân gây mất máu chưa được kiểm soát.

Nếu xét nghiệm không cải thiện thì có nghĩa thuốc không hiệu quả?

Không nhất thiết.

Nếu hemoglobin không tăng như kỳ vọng, bác sĩ cần xem xét nhiều khả năng:

• Người bệnh chưa dùng thuốc đều.
• Liều bổ sung chưa phù hợp.
• Có tình trạng kém hấp thu.
• Vẫn đang mất máu.
• Chẩn đoán nguyên nhân thiếu máu chưa đúng.
• Có bệnh viêm mạn tính.
• Có bệnh thận.
• Có bệnh lý huyết học khác.

Vì vậy, không nên tự tăng liều sắt hoặc đổi thuốc khi chưa được đánh giá lại.

Bao lâu cần tiếp tục theo dõi sau khi đã ổn định?

Ngay cả khi xét nghiệm đã trở về bình thường, một số trường hợp vẫn cần kiểm tra lại theo lịch để bảo đảm thiếu máu không tái phát.

Người có rong kinh, bệnh tiêu hóa mạn tính, bệnh thận, chế độ ăn thiếu chất hoặc tiền sử thiếu máu tái diễn thường cần theo dõi lâu dài hơn.

Tần suất kiểm tra phụ thuộc vào nguyên nhân và nguy cơ từng người.

Cảm giác khỏe hơn là tín hiệu tốt, nhưng không thay thế được xét nghiệm. Tại Phòng khám Đa khoa Thuận Kiều, người từng điều trị thiếu máu có thể được bác sĩ tư vấn thời điểm kiểm tra lại phù hợp và lựa chọn các xét nghiệm như công thức máu, ferritin, sắt huyết thanh hoặc các chỉ số liên quan khi cần.