DA VÀNG NHẸ, MẮT VÀNG: KHI NÀO CẦN KIỂM TRA CHỨC NĂNG GAN?

Da vàng nhẹ hoặc lòng trắng mắt chuyển vàng là dấu hiệu không nên bỏ qua, đặc biệt khi xuất hiện rõ hơn theo thời gian hoặc đi kèm nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, ngứa, mệt mỏi hay đau bụng. Đây có thể là biểu hiện của tình trạng bilirubin trong máu tăng và nguyên nhân không chỉ đến từ gan mà còn có thể liên quan đến đường mật, túi mật, tụy hoặc sự phá hủy hồng cầu.

Mắt vàng thường đáng chú ý hơn cảm giác “da hơi vàng”

Màu da có thể thay đổi do ánh sáng, sắc tố tự nhiên hoặc chế độ ăn. Tuy nhiên, nếu lòng trắng của mắt thực sự chuyển sang màu vàng, cần nghĩ đến vàng da và nên được kiểm tra y tế.

Vàng da xảy ra khi bilirubin tích tụ trong máu và mô. Bilirubin là một sắc tố được tạo ra trong quá trình cơ thể phân hủy hồng cầu cũ và sau đó được gan xử lý để đào thải.

Vì vậy, mắt vàng không nên được xem đơn giản là dấu hiệu “nóng gan” hay mệt mỏi.

Vàng da, vàng mắt có phải chắc chắn do bệnh gan?

Một số bệnh gan như viêm gan hoặc xơ gan có thể gây vàng da, nhưng bilirubin tăng còn có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác. MedlinePlus cho biết vàng da có thể xuất hiện khi hồng cầu bị phá hủy quá nhiều, khi gan bị tổn thương hoặc khi dòng mật từ gan xuống đường tiêu hóa bị cản trở.

Ví dụ, sỏi đường mật có thể gây tắc nghẽn và dẫn đến vàng da, nước tiểu màu sẫm hoặc phân nhạt màu.

Một số người cũng có hội chứng Gilbert, một tình trạng thường lành tính có thể gây những đợt vàng mắt nhẹ tái diễn do bilirubin tăng.

Do đó, chỉ nhìn màu da hoặc mắt không thể tự xác định nguyên nhân.

Khi nào nên kiểm tra chức năng gan?

Nếu thấy mắt hoặc da vàng rõ ràng, đặc biệt khi đây là biểu hiện mới xuất hiện, nên đi khám thay vì chờ tự hết. NHS xem vàng da ở người lớn là dấu hiệu cần được đánh giá y tế sớm vì có thể liên quan đến bệnh lý nghiêm trọng.

Các dấu hiệu càng cần chú ý gồm:

• Nước tiểu sẫm màu bất thường.
• Phân nhạt hoặc bạc màu.
• Ngứa toàn thân.
• Mệt mỏi nhiều, chán ăn.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Đau hoặc tức vùng bụng, đặc biệt vùng hạ sườn phải.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Bụng hoặc chân phù.

Nếu vàng da kèm đau bụng dữ dội, sốt, rét run, nôn nhiều hoặc tình trạng toàn thân xấu đi, cần được thăm khám sớm hơn vì có thể liên quan đến tắc nghẽn hoặc nhiễm trùng đường mật.

Kiểm tra chức năng gan gồm những xét nghiệm nào?

Khi nghi ngờ bất thường gan – mật, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu để đánh giá:

Bilirubin: giúp xác định mức bilirubin trong máu và hỗ trợ tìm nguyên nhân của vàng da.

ALT và AST: phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan trong nhiều bệnh lý.

GGT và phosphatase kiềm (ALP): có thể hỗ trợ đánh giá tình trạng liên quan đến gan và đường mật.

Ngoài ra, tùy trường hợp bác sĩ có thể kiểm tra albumin, protein, đông máu hoặc các xét nghiệm viêm gan virus.

MedlinePlus cho biết xét nghiệm chức năng gan được sử dụng để đánh giá sức khỏe gan, hỗ trợ phát hiện tổn thương gan và theo dõi một số bệnh lý liên quan.

Có cần siêu âm gan mật không?

Không phải trường hợp vàng mắt nào cũng chỉ cần xét nghiệm máu.

Nếu bilirubin hoặc các chỉ số gan mật bất thường, hoặc người bệnh có triệu chứng gợi ý tắc nghẽn đường mật, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm bụng để đánh giá gan, túi mật và đường mật.

Một số trường hợp cần thêm CT, MRI hoặc xét nghiệm chuyên sâu hơn tùy kết quả ban đầu.

Do đó, khám đúng không phải là tự làm càng nhiều xét nghiệm càng tốt, mà là kết hợp triệu chứng, khám lâm sàng, xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh khi có chỉ định.

Không nên tự uống thuốc “mát gan” trước khi kiểm tra

Một sai lầm khá phổ biến là khi thấy mắt hơi vàng hoặc người mệt, nhiều người tự mua thuốc bổ gan, thuốc giải độc gan hoặc các sản phẩm thảo dược để sử dụng.

Điều này có thể làm chậm thời điểm phát hiện nguyên nhân thực sự, thậm chí một số sản phẩm hoặc thuốc còn có khả năng ảnh hưởng đến gan.

Nếu đã sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc thảo dược trong thời gian gần đây, nên thông báo đầy đủ với bác sĩ khi đi khám.

Da vàng nhẹ, đặc biệt khi kèm mắt vàng, không nên chỉ theo dõi bằng mắt hoặc tự suy đoán là “gan yếu”. Đây là dấu hiệu cần được đánh giá bằng bilirubin và các xét nghiệm chức năng gan – mật phù hợp. Phát hiện nguyên nhân sớm sẽ giúp phân biệt một tình trạng lành tính với những vấn đề cần điều trị kịp thời.

Tại Phòng khám Đa khoa Thuận Kiều, khách hàng có thể được bác sĩ thăm khám, thực hiện xét nghiệm chức năng gan, bilirubin, siêu âm bụng và các kiểm tra cần thiết tùy từng trường hợp.