VÌ SAO KHÔNG NÊN TỰ ĐỌC KẾT QUẢ XÉT NGHIỆM RỒI KẾT LUẬN MÌNH CÓ BỆNH?

Một chỉ số có dấu mũi tên tăng hoặc giảm trên phiếu xét nghiệm rất dễ khiến người bệnh lo lắng. Nhưng kết quả xét nghiệm không phải là một bản chẩn đoán độc lập. Muốn hiểu đúng, bác sĩ cần đặt chỉ số đó trong bối cảnh tuổi, giới tính, triệu chứng, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng và các kết quả liên quan. Vì vậy, tự đọc kết quả xét nghiệm rồi kết luận mình mắc bệnh có thể dẫn đến hiểu sai, lo lắng không cần thiết hoặc tự điều trị không phù hợp.

Chỉ số “cao” hoặc “thấp” chưa đồng nghĩa có bệnh

Trên phiếu xét nghiệm thường có khoảng tham chiếu và những giá trị nằm ngoài khoảng này sẽ được đánh dấu.

Tuy nhiên, khoảng tham chiếu không phải “ranh giới tuyệt đối” giữa khỏe mạnh và bệnh lý.

Một số chỉ số có thể dao động nhẹ do ăn uống, mất ngủ, căng thẳng, vận động, thời điểm lấy mẫu hoặc tình trạng cơ thể trong ngày hôm đó. Một người hoàn toàn khỏe mạnh đôi khi vẫn có một vài giá trị nằm ngoài khoảng tham chiếu.

Ngược lại, có bệnh lý ở giai đoạn sớm nhưng xét nghiệm vẫn chưa biểu hiện rõ.

Đó là lý do cách đọc kết quả xét nghiệm không nên chỉ dừng ở việc nhìn mũi tên tăng – giảm.

Một chỉ số thường phải được đọc cùng nhiều chỉ số khác

Ví dụ, men gan ALT hoặc AST tăng chưa thể tự kết luận mắc bệnh gan. Bác sĩ có thể cần xem thêm GGT, bilirubin, ALP, tiền sử uống rượu bia, thuốc đang dùng và kết quả siêu âm.

Tương tự, hemoglobin thấp có thể gợi ý thiếu máu nhưng muốn tìm nguyên nhân còn cần xem MCV, MCH, ferritin hoặc các xét nghiệm khác tùy trường hợp.

Creatinine tăng cũng không nên được đọc riêng lẻ mà thường cần đánh giá cùng mức lọc cầu thận ước tính, tuổi, giới tính và tình trạng cơ thể.

Nói cách khác, xét nghiệm giống như từng mảnh ghép. Một mảnh bất thường chưa đủ để nhìn thấy toàn bộ bức tranh sức khỏe.

Kết quả bất thường có thể chỉ là thay đổi tạm thời

Một số yếu tố trước khi lấy mẫu có thể ảnh hưởng đến xét nghiệm.

Ăn uống không đúng hướng dẫn có thể làm thay đổi đường huyết hoặc triglyceride. Uống rượu bia trước ngày xét nghiệm có thể ảnh hưởng đến một số chỉ số gan và chuyển hóa. Tập luyện cường độ cao, thiếu ngủ, mất nước hoặc đang nhiễm trùng cũng có thể làm kết quả thay đổi.

Do đó, khi gặp một bất thường nhẹ, bác sĩ đôi khi chưa chẩn đoán ngay mà có thể yêu cầu điều chỉnh điều kiện lấy mẫu và kiểm tra lại sau một thời gian.

Việc tự kết luận từ một lần xét nghiệm duy nhất có thể khiến người bệnh lo lắng quá mức.

Kết quả “bình thường” cũng không đồng nghĩa chắc chắn không có bệnh

Đây là chiều ngược lại nhưng cũng rất quan trọng.

Một số người thấy tất cả chỉ số xét nghiệm nằm trong giới hạn tham chiếu và cho rằng mình hoàn toàn không có vấn đề sức khỏe.

Thực tế, xét nghiệm máu chỉ đánh giá những vấn đề mà xét nghiệm đó có khả năng phản ánh. Nó không thể loại trừ tất cả bệnh lý.

Ví dụ, một người có thể có xét nghiệm máu cơ bản bình thường nhưng vẫn có tăng huyết áp, sỏi thận, bất thường tuyến giáp, bệnh tiêu hóa hoặc một tổn thương cần phát hiện bằng siêu âm, nội soi hay phương pháp khác.

Vì vậy, tư vấn kết quả khám cần kết hợp cả khám lâm sàng và các thông tin liên quan.

Tự tìm bệnh trên Internet dễ khiến kết quả bị hiểu sai

Một sai lầm phổ biến là nhập tên một chỉ số bất thường lên Internet rồi đối chiếu với những bệnh nghiêm trọng nhất.

Ví dụ, chỉ cần thấy một chỉ số men gan tăng là lo xơ gan; thấy bạch cầu tăng là nghĩ đến bệnh máu; thấy dấu ấn ung thư cao là mặc định mắc ung thư.

Trong thực tế, nhiều chỉ số có độ đặc hiệu không cao và có thể thay đổi trong nhiều tình trạng lành tính.

Thông tin trên Internet có thể giúp người bệnh hiểu thêm khái niệm, nhưng không thể thay thế việc bác sĩ đánh giá toàn bộ tình trạng cá nhân.

Không nên tự mua thuốc chỉ dựa vào kết quả xét nghiệm

Đây là hậu quả đáng lo hơn việc tự đọc kết quả.

Có người thấy thiếu máu rồi tự uống sắt, thấy men gan tăng thì mua thuốc “bổ gan”, thấy đường huyết tăng thì tự kiêng khem quá mức hoặc sử dụng thực phẩm chức năng.

Nếu nguyên nhân thực sự khác với suy đoán, việc tự điều trị có thể không giúp ích, thậm chí làm chậm thời điểm phát hiện bệnh.

Bất kỳ kết quả bất thường nào cũng nên được bác sĩ đánh giá trước khi quyết định cần theo dõi, xét nghiệm lại, thay đổi lối sống hay điều trị.

Sau khi nhận kết quả khám nên làm gì?

Điều quan trọng không phải chỉ là nhận phiếu xét nghiệm mà là hiểu được ý nghĩa của nó.

Người khám nên hỏi rõ bác sĩ: chỉ số nào bình thường, chỉ số nào cần theo dõi, bất thường đó có đáng lo không, có cần xét nghiệm lại hay kiểm tra thêm và thời điểm tái khám phù hợp.

Nếu có kết quả khám cũ, nên mang theo để bác sĩ so sánh. Một chỉ số tăng nhẹ nhưng ổn định trong nhiều năm có ý nghĩa khác với một chỉ số tăng nhanh trong thời gian ngắn.

Xét nghiệm là công cụ hỗ trợ bác sĩ, không phải một “máy chẩn đoán bệnh” tự động. Một kết quả chỉ thực sự có giá trị khi được đọc đúng bối cảnh và kết hợp với triệu chứng, tiền sử cùng các kiểm tra liên quan.

Tại Phòng khám Đa khoa Thuận Kiều, khách hàng sau khi thực hiện khám và xét nghiệm có thể được bác sĩ tư vấn kết quả, giải thích các chỉ số cần chú ý và hướng dẫn theo dõi hoặc kiểm tra thêm khi cần thiết.