ĂN UỐNG BÌNH THƯỜNG NHƯNG THƯỜNG XUYÊN MẤT SỨC: NÊN KIỂM TRA GÌ?

Ăn uống vẫn bình thường nhưng cơ thể thường xuyên mệt, hụt hơi, thiếu năng lượng hoặc “mất sức” không rõ lý do là tình trạng không nên bỏ qua. Nguyên nhân có thể rất đơn giản như thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài, nhưng cũng có thể liên quan đến thiếu máu, rối loạn đường huyết, tuyến giáp, tim mạch hoặc một số bệnh lý mạn tính. Điều quan trọng là không chỉ nhìn vào việc “ăn có ngon không”, mà cần đánh giá toàn diện hơn nếu tình trạng mệt kéo dài nhiều ngày hoặc lặp đi lặp lại.

Kiểm tra công thức máu để loại trừ thiếu máu

Đây là một trong những xét nghiệm cơ bản nên nghĩ đến đầu tiên.

Thiếu máu có thể khiến cơ thể mệt, chóng mặt, da nhợt, hồi hộp, giảm khả năng gắng sức hoặc dễ hụt hơi khi đi bộ nhanh, leo cầu thang.

Xét nghiệm công thức máu giúp đánh giá hemoglobin, hematocrit, số lượng hồng cầu và các chỉ số như MCV, MCH. Nếu nghi thiếu sắt, bác sĩ có thể chỉ định thêm ferritin, sắt huyết thanh hoặc những xét nghiệm liên quan.

Không nên tự uống sắt chỉ vì cảm thấy mệt, bởi mệt mỏi không đồng nghĩa chắc chắn với thiếu máu.

Đường huyết có thể bất thường dù vẫn ăn uống bình thường

Rối loạn đường huyết cũng có thể gây mệt mỏi, đặc biệt nếu đi kèm khát nước nhiều, tiểu nhiều, sụt cân hoặc buồn ngủ sau ăn.

Các xét nghiệm thường được cân nhắc gồm:

• Đường huyết lúc đói.
• HbA1c.
• Một số trường hợp cần thêm nghiệm pháp dung nạp glucose.

Người thừa cân, ít vận động hoặc có tiền sử gia đình mắc tiểu đường càng nên chú ý.

Ngược lại, hạ đường huyết cũng có thể gây run tay, vã mồ hôi, chóng mặt và mất sức, nhưng cần được đánh giá đúng nguyên nhân thay vì tự bổ sung đường thường xuyên.

Tuyến giáp cũng có thể là nguyên nhân

Rối loạn chức năng tuyến giáp, đặc biệt suy giáp, có thể khiến người bệnh cảm thấy thiếu năng lượng kéo dài.

Một số biểu hiện có thể đi kèm như tăng cân, sợ lạnh, táo bón, da khô, tóc rụng, buồn ngủ hoặc chậm chạp hơn bình thường.

Khi có triệu chứng gợi ý, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm TSH và FT4 để đánh giá chức năng tuyến giáp.

Không phải ai mệt mỏi cũng cần xét nghiệm tuyến giáp, nhưng đây là nguyên nhân nên được nghĩ đến khi triệu chứng phù hợp.

Nên kiểm tra chức năng gan, thận

Gan và thận tham gia nhiều quá trình chuyển hóa và đào thải của cơ thể. Một số bất thường ở hai cơ quan này có thể tiến triển khá âm thầm nhưng vẫn gây cảm giác mệt kéo dài.

Các xét nghiệm có thể gồm men gan, bilirubin, creatinine, mức lọc cầu thận ước tính và các chỉ số liên quan.

Nếu người bệnh có thêm phù chân, nước tiểu bất thường, vàng da, ngứa, chán ăn hoặc sụt cân, bác sĩ có thể cần đánh giá sâu hơn.

Đừng bỏ qua tim mạch khi mất sức khi vận động

Nếu mệt chủ yếu xuất hiện khi đi bộ nhanh, leo cầu thang hoặc làm việc gắng sức, cần chú ý đến tim mạch.

Đặc biệt, nếu kèm đau hoặc nặng ngực, khó thở, hồi hộp, chóng mặt hay cảm giác gần ngất, không nên chỉ nghĩ rằng do “xuống sức”.

Bác sĩ có thể kiểm tra huyết áp, nhịp tim và tùy tình trạng cân nhắc điện tâm đồ hoặc các thăm dò tim mạch khác.

Người trên 40 tuổi, có tăng huyết áp, mỡ máu cao, tiểu đường, hút thuốc hoặc tiền sử gia đình bệnh tim mạch càng nên thận trọng.

Mệt kéo dài không phải lúc nào cũng do bệnh thực thể

Một người có thể có xét nghiệm tương đối bình thường nhưng vẫn mất sức nếu thường xuyên:

• Ngủ dưới nhu cầu cơ thể.
• Làm việc quá giờ.
• Căng thẳng kéo dài.
• Ít vận động.
• Uống nhiều cà phê hoặc nước tăng lực.
• Sử dụng rượu bia thường xuyên.

Giấc ngủ kém có thể khiến cơ thể luôn trong trạng thái thiếu hồi phục dù chế độ ăn không thay đổi.

Ngoài ra, căng thẳng kéo dài, lo âu hoặc kiệt sức nghề nghiệp cũng có thể biểu hiện bằng mệt mỏi thể chất thực sự, chứ không chỉ là vấn đề tâm lý.

Khi nào nên đi khám sớm?

Nếu tình trạng mất sức kéo dài vài tuần, ngày càng tăng hoặc ảnh hưởng đến khả năng làm việc và sinh hoạt, nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Đặc biệt cần thăm khám sớm nếu mệt kèm đau ngực, khó thở, ngất, tim đập bất thường, sốt kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, đi ngoài phân đen hoặc chảy máu bất thường.

Ăn uống bình thường không có nghĩa cơ thể chắc chắn đang khỏe. Khi thường xuyên mất sức, các kiểm tra cơ bản như công thức máu, đường huyết, chức năng gan – thận, huyết áp và đánh giá tuyến giáp khi phù hợp có thể giúp tìm ra nguyên nhân. Quan trọng nhất là kết quả cần được bác sĩ đọc cùng triệu chứng và lối sống thực tế của từng người.

Tại Phòng khám Đa khoa Thuận Kiều, người thường xuyên mệt mỏi, mất sức có thể được thăm khám và tư vấn lựa chọn các xét nghiệm phù hợp, tránh kiểm tra tràn lan nhưng vẫn tập trung vào những nguyên nhân cần được loại trừ.