CHỤP X-QUANG PHỔI KHI KHÁM TỔNG QUÁT CÓ CẦN THIẾT VỚI MỌI NGƯỜI?

Khi đi khám sức khỏe tổng quát, nhiều người thường mặc định rằng phải chụp X-quang phổi thì gói khám mới “đầy đủ”. Tuy nhiên, X-quang phổi không phải lúc nào cũng cần thiết cho tất cả mọi người, đặc biệt ở người trẻ, khỏe mạnh, không có triệu chứng và không thuộc nhóm nguy cơ.

Điều quan trọng trong khám sức khỏe không phải là thực hiện càng nhiều xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh càng tốt, mà là lựa chọn đúng danh mục phù hợp với tuổi, tiền sử bệnh, nghề nghiệp, triệu chứng và yếu tố nguy cơ của từng người.

X-quang phổi giúp phát hiện những gì?

X-quang ngực là phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến, cho phép bác sĩ quan sát một phần cấu trúc của phổi, đường thở, tim, lồng ngực và xương vùng ngực.

Trong những trường hợp phù hợp, X-quang có thể hỗ trợ phát hiện hoặc gợi ý một số bất thường như viêm phổi, tràn dịch màng phổi, tổn thương phổi, một số dấu hiệu của lao phổi hoặc những thay đổi bất thường tại tim và lồng ngực.

Tuy nhiên, X-quang ngực không phải xét nghiệm có khả năng phát hiện tất cả bệnh lý phổi, cũng không thể thay thế hoàn toàn CT ngực, xét nghiệm chức năng hô hấp hoặc các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu khi bác sĩ nghi ngờ một bệnh cụ thể.

Các hướng dẫn chuyên môn quốc tế cũng cho thấy việc chụp X-quang ngực thường quy ở người khỏe mạnh, không có triệu chứng thường có giá trị phát hiện bệnh thấp; việc sử dụng hình ảnh y khoa cần dựa trên chỉ định và lợi ích thực tế đối với từng người.

Ai nên cân nhắc chụp X-quang phổi?

Trong khám tổng quát, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định X-quang ngực khi người khám có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ phù hợp, chẳng hạn:

• Ho kéo dài, ho đờm hoặc ho ra máu.
• Khó thở, đau tức ngực, thở khò khè bất thường.
• Sốt kéo dài hoặc nghi ngờ nhiễm trùng đường hô hấp dưới.
• Có tiền sử bệnh phổi hoặc tim mạch.
• Tiếp xúc gần với người mắc lao hoặc thuộc nhóm có nguy cơ lao.
• Làm việc trong môi trường thường xuyên tiếp xúc với bụi, khói hoặc một số yếu tố nghề nghiệp ảnh hưởng đến hệ hô hấp.
• Có bất thường khi bác sĩ khám tim phổi.
• Cần đánh giá trước một số thủ thuật, phẫu thuật hoặc theo dõi bệnh theo chỉ định chuyên môn.

Đặc biệt với bệnh lao, việc sử dụng X-quang có thể có vai trò trong những chương trình sàng lọc dành cho nhóm dân số hoặc nhóm nguy cơ phù hợp, thay vì áp dụng máy móc cho tất cả mọi người.

Người hoàn toàn khỏe mạnh có cần chụp mỗi năm?

Không nhất thiết.

Nếu một người còn trẻ, không hút thuốc, không có triệu chứng hô hấp, không có tiền sử bệnh lý liên quan và không có yếu tố nguy cơ nghề nghiệp, bác sĩ có thể đánh giá rằng việc chụp X-quang ngực thường xuyên không mang lại thêm nhiều giá trị.

Dù lượng bức xạ của một lần chụp X-quang ngực tương đối thấp, nguyên tắc của y học vẫn là chỉ sử dụng bức xạ khi lợi ích dự kiến lớn hơn nguy cơ, thay vì chụp chỉ để “cho đủ danh mục”. WHO cũng nhấn mạnh việc sử dụng chẩn đoán hình ảnh có bức xạ cần được cân nhắc và có lý do phù hợp, nhất là ở người không có triệu chứng.

Ngược lại, một người không có triệu chứng rõ ràng nhưng thuộc nhóm nguy cơ vẫn có thể cần đánh giá chuyên sâu hơn.

Chính vì vậy, hai người cùng đi khám tổng quát chưa chắc phải thực hiện hoàn toàn giống nhau.

X-quang phổi có phải phương pháp tầm soát ung thư phổi?

Đây là điểm rất dễ nhầm.

X-quang ngực thông thường không phải phương pháp tiêu chuẩn để tầm soát ung thư phổi ở người có nguy cơ cao. Với những nhóm đáp ứng tiêu chuẩn tầm soát ung thư phổi, phương pháp được sử dụng là CT ngực liều thấp theo tiêu chí về tuổi và tiền sử hút thuốc phù hợp. Các hướng dẫn của American College of Radiology cũng không ủng hộ sử dụng X-quang ngực như phương pháp sàng lọc ung thư phổi thay cho CT liều thấp.

Do đó, người hút thuốc lâu năm hoặc có nguy cơ ung thư phổi không nên tự cho rằng “chụp X-quang bình thường là yên tâm”.

Họ cần được bác sĩ đánh giá nguy cơ và chỉ định phương pháp phù hợp.

Trước khi chỉ định X-quang phổi, bác sĩ cần xem xét tuổi, triệu chứng, tiền sử hút thuốc, bệnh nền, nghề nghiệp, tiền sử tiếp xúc, kết quả khám lâm sàng và những lần chụp trước đó.

Đây cũng là cách Phòng khám Đa khoa Thuận Kiều hướng tới trong khám sức khỏe tổng quát: lựa chọn danh mục dựa trên tình trạng thực tế, tránh tâm lý kiểm tra tràn lan nhưng vẫn chú trọng phát hiện những yếu tố nguy cơ cần theo dõi.

Nếu bạn thường xuyên ho, khó thở, đau ngực, có tiền sử hút thuốc, từng mắc bệnh phổi hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi, đừng chỉ tự đăng ký một gói khám cố định. Hãy trao đổi rõ với bác sĩ để được tư vấn những kiểm tra thực sự cần thiết.