KHÁM SỨC KHỎE ĐỊNH KỲ CÓ CẦN XÉT NGHIỆM VIÊM GAN B, C KHÔNG?

Khi khám sức khỏe định kỳ, nhiều người thường chú ý đến đường huyết, mỡ máu, men gan hay siêu âm bụng nhưng lại bỏ qua xét nghiệm viêm gan B, C. Trong khi đó, đây là hai bệnh lý do virus có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm, thậm chí người mắc không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi gan đã bị tổn thương đáng kể. Vì vậy, câu hỏi khám sức khỏe định kỳ có cần xét nghiệm viêm gan B, C không nên được hiểu theo hướng: không phải lần khám nào cũng cần xét nghiệm lặp lại cả hai loại virus, nhưng mỗi người trưởng thành nên biết tình trạng viêm gan virus của mình và những người có nguy cơ cần được kiểm tra phù hợp.

Vì sao viêm gan B, C dễ bị bỏ sót?

Viêm gan B và viêm gan C đều có thể tồn tại lâu dài mà không tạo ra biểu hiện đặc hiệu.

Một người vẫn có thể ăn uống bình thường, làm việc, sinh hoạt và thậm chí có men gan trong giới hạn ở một thời điểm nhất định nhưng vẫn mang virus.

Khi bệnh tiến triển kéo dài, một số trường hợp có thể dẫn đến viêm gan mạn tính, xơ gan và tăng nguy cơ ung thư gan.

Đó là lý do xét nghiệm virus viêm gan có giá trị khác với xét nghiệm men gan thông thường.

Men gan bình thường không đồng nghĩa chắc chắn không nhiễm viêm gan B hoặc C.

Muốn biết có nhiễm virus hay không, cần thực hiện những xét nghiệm đặc hiệu phù hợp.

Viêm gan B nên xét nghiệm những gì?

Trong thực hành, nhiều người quen với xét nghiệm HBsAg. Đây là một trong những dấu ấn quan trọng giúp xác định tình trạng có nhiễm virus viêm gan B tại thời điểm xét nghiệm.

Tuy nhiên, đánh giá đầy đủ tình trạng viêm gan B có thể cần thêm các dấu ấn huyết thanh khác tùy mục tiêu xét nghiệm.

Ví dụ, CDC khuyến nghị người lớn nên được sàng lọc viêm gan B ít nhất một lần bằng bộ ba xét nghiệm gồm HBsAg, anti-HBs và anti-HBc toàn phần. Bộ xét nghiệm này giúp phân biệt tốt hơn giữa người đang nhiễm, đã từng nhiễm, đã có miễn dịch sau tiêm vaccine hoặc còn nhạy cảm với virus.

Nếu phát hiện HBsAg dương tính, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm như HBV DNA, HBeAg, men gan, chức năng gan, siêu âm gan hoặc những phương pháp đánh giá xơ hóa tùy trường hợp.

Vì vậy, một kết quả HBsAg dương tính không nên được tự diễn giải là bệnh đang ở mức độ nào. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá tiếp.

Viêm gan C thì sao?

Xét nghiệm ban đầu đối với viêm gan C thường là tìm kháng thể anti-HCV.

Nếu kết quả phản ứng, điều đó cho thấy cơ thể đã từng tiếp xúc với virus nhưng chưa đủ để khẳng định hiện tại virus vẫn còn tồn tại.

Để xác định nhiễm viêm gan C đang hoạt động, cần xét nghiệm phát hiện HCV RNA hoặc xét nghiệm phù hợp khác theo hướng dẫn chuyên môn. WHO cũng khuyến nghị sử dụng xét nghiệm huyết thanh để sàng lọc ban đầu và xét nghiệm phân tử để xác nhận tình trạng nhiễm virus khi có dấu ấn huyết thanh dương tính.

Đây là điểm rất quan trọng bởi viêm gan C hiện có các phương pháp điều trị bằng thuốc kháng virus tác động trực tiếp với khả năng chữa khỏi rất cao ở nhiều trường hợp nếu được chẩn đoán và điều trị đúng.

Ai càng nên chủ động kiểm tra viêm gan B, C?

Việc xét nghiệm đặc biệt đáng cân nhắc ở người chưa từng biết tình trạng viêm gan virus của mình hoặc có các yếu tố nguy cơ như:

• Có người thân trong gia đình mắc viêm gan B.
• Vợ, chồng hoặc bạn tình nhiễm viêm gan B.
• Từng truyền máu hoặc thực hiện thủ thuật y tế trong những điều kiện có nguy cơ.
• Từng xăm mình, xỏ khuyên hoặc thực hiện thủ thuật bằng dụng cụ không bảo đảm vô khuẩn.
• Có tiền sử sử dụng chung kim tiêm hoặc tiếp xúc với máu.
• Nhân viên y tế hoặc người thường xuyên có nguy cơ tiếp xúc với máu.
• Có men gan tăng không rõ nguyên nhân.
• Đang mắc bệnh gan hoặc có biểu hiện nghi ngờ bệnh gan.
• Phụ nữ mang thai cần được kiểm tra viêm gan B theo chương trình chăm sóc thai kỳ.

WHO đặc biệt khuyến nghị xét nghiệm viêm gan B cho người thuộc nhóm nguy cơ, người có dấu hiệu nghi ngờ viêm gan mạn và người có tiếp xúc gần với người nhiễm HBV.

Có cần xét nghiệm viêm gan B, C mỗi năm không?

Không nhất thiết đối với tất cả mọi người. Nếu đã từng được xét nghiệm đầy đủ, kết quả rõ ràng và sau đó không xuất hiện yếu tố nguy cơ mới, bác sĩ có thể không yêu cầu lặp lại mỗi năm. Ngược lại, người vẫn có nguy cơ tiếp xúc với virus, có bệnh gan hoặc xuất hiện bất thường trong xét nghiệm chức năng gan có thể cần kiểm tra lại theo chỉ định.

Đối với viêm gan B, nếu xét nghiệm cho thấy chưa có miễn dịch và chưa nhiễm virus, bác sĩ có thể tư vấn tiêm vaccine phòng bệnh. Đây là một điểm khác biệt quan trọng bởi viêm gan B có vaccine phòng ngừa, còn viêm gan C hiện chưa có vaccine.

Khám sức khỏe có giá trị khi các xét nghiệm được lựa chọn dựa trên độ tuổi, tiền sử và nguy cơ thực tế chứ không chỉ dựa vào một vài chỉ số đơn lẻ.

Tại Phòng khám Đa khoa Thuận Kiều, người dân có thể được bác sĩ tư vấn lựa chọn xét nghiệm chức năng gan, viêm gan B, viêm gan C và các kiểm tra liên quan tùy tình trạng sức khỏe, thay vì thực hiện xét nghiệm một cách dàn trải.