GIA ĐÌNH CÓ NGƯỜI MẮC TIỂU ĐƯỜNG: BẠN NÊN KIỂM TRA SỨC KHỎE TỪ KHI NÀO?

Nếu cha, mẹ, anh chị em ruột mắc tiểu đường, nguy cơ của bạn có thể cao hơn người không có tiền sử gia đình. Điều này không có nghĩa chắc chắn bạn sẽ mắc bệnh, nhưng là lý do để chủ động kiểm tra đường huyết sớm hơn, đặc biệt khi đi kèm thừa cân, ít vận động, tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu.

Tiền sử gia đình có ý nghĩa như thế nào?

Đái tháo đường type 2 hình thành do nhiều yếu tố phối hợp, trong đó di truyền và lối sống đều có vai trò. CDC xếp việc có cha, mẹ, anh hoặc chị em ruột mắc đái tháo đường type 2 vào nhóm yếu tố làm tăng nguy cơ.

Nguy cơ sẽ đáng chú ý hơn nếu người có tiền sử gia đình đồng thời bị thừa cân, ít vận động, tăng huyết áp, gan nhiễm mỡ hoặc từng có đường huyết cao.

Vì vậy, thay vì chờ đến khi khát nước nhiều, tiểu nhiều, sụt cân hoặc mệt mỏi mới xét nghiệm, người có yếu tố gia đình nên coi việc kiểm tra đường huyết là một phần của khám sức khỏe định kỳ.

Nên bắt đầu kiểm tra từ độ tuổi nào?

Theo tiêu chuẩn chăm sóc đái tháo đường hiện hành của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ, việc sàng lọc tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2 nên bắt đầu ở tất cả người trưởng thành từ 35 tuổi, ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Tuy nhiên, người trẻ hơn 35 tuổi không nên mặc định rằng mình chưa cần kiểm tra. Nếu đang thừa cân hoặc béo phì và có thêm yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình mắc tiểu đường, bác sĩ có thể khuyến nghị xét nghiệm sớm hơn.

Như vậy, với người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh, câu hỏi quan trọng không chỉ là “bao nhiêu tuổi mới phải xét nghiệm”, mà còn là hiện tại mình có thêm bao nhiêu yếu tố nguy cơ khác.

Nên kiểm tra những xét nghiệm nào?

Các xét nghiệm thường được sử dụng để phát hiện tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường gồm:

• Đường huyết lúc đói: đo lượng glucose sau khoảng thời gian nhịn ăn theo hướng dẫn.
• HbA1c: phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng vài tháng gần đây.
• Nghiệm pháp dung nạp glucose: được bác sĩ chỉ định trong những trường hợp cần đánh giá thêm.

Một kết quả bất thường chưa phải lúc nào cũng đủ để tự kết luận mắc bệnh. Việc chẩn đoán cần dựa trên ngưỡng xét nghiệm, triệu chứng và đôi khi cần kiểm tra lại để xác nhận.

Bao lâu nên xét nghiệm lại?

Tần suất kiểm tra phụ thuộc vào kết quả ban đầu và mức độ nguy cơ.

Nếu kết quả bình thường, bác sĩ có thể hẹn kiểm tra lại định kỳ. Người có thêm nhiều yếu tố nguy cơ hoặc từng có chỉ số ở mức tiền đái tháo đường thường cần theo dõi sát hơn. ADA cũng khuyến nghị tần suất sàng lọc được điều chỉnh theo mức nguy cơ của từng người.

Vì vậy, không nên áp dụng cứng nhắc một lịch xét nghiệm giống nhau cho tất cả.

Người trẻ có tiền sử gia đình có cần lo lắng quá mức?

Không cần quá lo, nhưng cũng không nên chủ quan.

Tiền sử gia đình là yếu tố chúng ta không thể thay đổi, nhưng cân nặng, chế độ ăn, vận động và nhiều yếu tố chuyển hóa khác có thể kiểm soát được.

Duy trì cân nặng hợp lý, vận động đều đặn, hạn chế đồ uống nhiều đường, ăn nhiều rau và thực phẩm ít chế biến là những bước quan trọng giúp giảm nguy cơ đái tháo đường type 2.

Quan trọng hơn, xét nghiệm sớm giúp phát hiện tiền đái tháo đường, giai đoạn đường huyết đã cao hơn bình thường nhưng chưa đạt mức chẩn đoán đái tháo đường. Đây là thời điểm rất có giá trị để thay đổi lối sống và kiểm soát nguy cơ.

Đừng chờ có triệu chứng mới kiểm tra

Đái tháo đường type 2 có thể tiến triển trong thời gian dài mà triệu chứng chưa rõ. Vì vậy, cảm giác “vẫn khỏe” không thể thay thế cho xét nghiệm.

Nếu gia đình có người mắc tiểu đường, đặc biệt là cha mẹ hoặc anh chị em ruột, bạn nên thông báo thông tin này trong mỗi lần khám sức khỏe. Bác sĩ sẽ kết hợp tuổi, cân nặng, huyết áp, mỡ máu và các yếu tố khác để tư vấn thời điểm xét nghiệm phù hợp.

Có tiền sử gia đình mắc tiểu đường không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Nhưng kiểm tra đường huyết đúng thời điểm giúp nhận biết nguy cơ sớm hơn và tạo cơ hội thay đổi trước khi bệnh thực sự xuất hiện.

Tại Phòng khám Đa khoa Thuận Kiều, khách hàng có thể thực hiện kiểm tra đường huyết và các chỉ số chuyển hóa trong chương trình khám sức khỏe tổng quát, đồng thời được tư vấn danh mục phù hợp với tuổi, tiền sử gia đình và tình trạng sức khỏe hiện tại.